Temat 2 Polityka bezpieczeństwa żywności UE

Na poziomie UE prawodawstwo dotyczące bezpieczeństwa żywności jest jednym z filarów ochrony zdrowia i jest bardzo silnie zharmonizowane. Każdy obywatel ma prawo wiedzieć, w jaki sposób żywność, którą spożywa, jest produkowana, przetwarzana, pakowana, etykietowana i sprzedawana. Głównym celem unijnej polityki bezpieczeństwa żywności jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego w przemyśle spożywczym – największym sektorze produkcji i zatrudnienia w Europie. Zasadą przewodnią jest stosowanie zintegrowanego podejścia od gospodarstwa do stołu obejmującego wszystkie sektory łańcucha żywnościowego. Unijna polityka bezpieczeństwa żywności ma na celu ochronę konsumentów i zapewnienie sprawnego funkcjonowania jednolitego rynku. Od 2003 r. polityka ta koncentruje się na koncepcji identyfikowalności zarówno nakładów (np. paszy dla zwierząt), jak i produktów (np. produkcji podstawowej, przetwarzania, przechowywania, transportu i sprzedaży detalicznej). Zapewnienie bezpieczeństwa żywności wymaga całościowego podejścia do całego łańcucha żywnościowego, od otrzymania wysokiej jakości upraw rolnych i pasz po odpowiednią produkcję. Określenie i przestrzeganie norm kontroli w zakresie higieny żywności i produktów spożywczych, zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin oraz zapobiegania ryzyku stwarzanemu przez substancje niepożądane.

UE opracowała i wdrożyła system bezpieczeństwa żywności: zbiór zasad mających na celu zapewnienie najwyższych możliwych standardów ochrony zdrowia i interesów gospodarczych konsumentów, a także ustanowienie standardów kontroli w zakresie higieny żywności i produktów spożywczych, zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia roślin oraz zapobieganie ryzyku zanieczyszczenia substancjami zewnętrznymi, takimi jak pestycydy. Na każdym etapie obowiązują ścisłe kontrole, a import żywności (np. mięsa) spoza UE musi spełniać te same normy i podlegać takim samym kontrolom jak żywność produkowana w UE. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) przedstawia naukowe podstawy zarządzania ryzykiem.

Wizualizacja zaczerpnięta z Canva

Wdrażanie norm europejskich w UE zapewniają organy kontroli żywności, nadzorujące warunki zdrowotne żywności i pasz, natomiast nadzór nad produkcją żywności sprawuje Inspekcja Weterynaryjna. Organy te koncentrują się na warunkach produkcji, transportu, przechowywania i sprzedaży żywności, a także na warunkach zbiorowego żywienia; nadzór nad jakością zdrowotną żywności oraz warunkami zdrowotnymi produkcji i handlu materiałami i produktami przeznaczonymi do kontaktu z żywnością.

Kryteria mikrobiologiczne zawierają wytyczne dotyczące dopuszczalności środków spożywczych i procesów ich wytwarzania. Środki zapobiegawcze, takie jak stosowanie dobrych praktyk higienicznych i produkcyjnych (GHP, GMP) oraz zasad analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli (HACCP), przyczyniają się do osiągnięcia bezpieczeństwa żywności. Same badania mikrobiologiczne nie mogą zagwarantować bezpieczeństwa badanego środka spożywczego, ale kryteria te zapewniają wartości docelowe i poziomy odniesienia, aby pomóc przedsiębiorstwom spożywczym i właściwym organom w ich wysiłkach na rzecz odpowiednio zarządzania i monitorowania bezpieczeństwa środków spożywczych.

Wiele substancji chemicznych występuje w środowisku jako zanieczyszczenia (EFSA, n.d.). Wspólnotowe prawodawstwo dotyczące żywności ma na celu ustanowienie właściwej równowagi między ryzykiem i korzyściami związanymi z substancjami stosowanymi umyślnie a ograniczeniem zanieczyszczeń. Przepisy dotyczące substancji zanieczyszczających opierają się na opiniach naukowych oraz na zasadzie, że poziomy substancji zanieczyszczających powinny być utrzymywane na jak najniższym, racjonalnie osiągalnym poziomie dzięki dobrym praktykom pracy. W celu ochrony zdrowia publicznego ustalono najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń (np. mikotoksyn, dioksyn, metali ciężkich, azotanów, chloropropanoli). Prawodawstwo dotyczące dodatków do żywności opiera się na zasadzie, że można stosować tylko dodatki wyraźnie dozwolone, często w ograniczonych ilościach w określonej żywności (Postupolski, 2020).

Prawodawstwo dotyczące pozostałości weterynaryjnych produktów leczniczych stosowanych u zwierząt, od których lub z których pozyskuje się żywność, oraz pozostałości środków ochrony roślin (pestycydów) przewiduje ocenę naukową przed wydaniem zezwolenia na odpowiednie produkty. Przepisy dotyczące materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością stanowią, że materiały te nie mogą przenosić swoich składników do żywności w ilościach, które mogłyby zagrozić zdrowiu ludzkiemu lub zmienić skład, smak lub konsystencję żywności (UE, n.d.).

Wizualizacja zaczerpnięta z Canva